14 stycznia 2016

Retoryka i retoryka dla Alexandra autorstwa Arystotelesa – recenzja Elżbieta Rogalska



Opis publikacji: Artykuł prezentuje zawartość książki „Retoryka” Arystotelesa oraz „Retoryka dla Alexandra” tego samego autora. Autorka artykułu dodaje swoją opinię na temat książek i  wydawnictwie PWN.


Retoryka i retoryka dla Alexandra  autorstwa Arystotelesa – recenzja
           
            Arystoteles (384-322 p.n.e.) jeden z najsławniejszych filozofów greckich. Najbardziej znane jego dzieła to: Fizjognomika, Metafizyka, O częściach zwierząt, Poetyka, Polityka, Zoologia. Ramy artykułu będą dotyczyły dwóch jego dzieł: Retoryki i Retoryki dla Alexandra (choć niektórzy sądzą, że nie Arystoteles jest autorem).  Arystoteles jest autorem pojęcia złotego środka, jako pierwszy ujął w ramy teoretyczne poetykę. Znany jest z jeszcze wielu innych działalności, zachęcam do zgłębienia jego osiągnięć. Retoryka i retoryka dla Alexandra dotyczą głównie sztuki pięknej mowy. Piękna mowa dotyczy mówców: sądowych, popisowych i politycznych. Arystoteles rozkłada na części poszczególne rodzaje mów.[1]
            Wydawnictwo PWN popisało się przejrzystym wydaniem prezentowanej publikacji. Wstęp tłumacza rozjaśnia podstawy retoryki, z uwzględnieniem historycznym, dzięki czemu czytelnik nie ma problemu ze zrozumieniem całości. Wstęp tłumacza mówi o: retoryce sycylijskiej – jako krótkiej nocie historycznej o dziejach mowy greckiej; Sofistach – obszernie o tym jak pojmowali retorykę, głównie o Isokratesie. Następnie tłumacz przedstawia krytyczną wizję Sofistycznej ideologii retorycznej, zaprezentowaną przez Platona. By w kolejnym punkcie przejść przez pierwsze pisma retoryczne Arystotelesa; Genezę i czas powstania retoryki; koncepcje sztuki retorycznej Arystotelesa; Problematykę i charakter retoryki Arystotelesa; naukach o częściach mowy i formach kompozycyjnych języka, czyli o tak zwanej księdze III. Po poruszeniu wyżej wymienionych zagadnień Henryk Podbielski kończy wstęp. Wówczas czytelnikowi ukazuje się pierwsza strona Retoryki Arystotelesa.[2]
            Retoryka Arystotelesa składa się z trzech ksiąg. Księga pierwsza omawia następujące zagadnienia: przedmiot, metody i związek retoryki z dialektyką; Podstawy retoryki, czyli ujęcie teoretyczne; Ogólna charakterystyka trzech rodzajów mowy: politycznej, sądowej i popisowej; Przedmiot wymowy doradczej – czyli jak doradzać?; Cele wymowy doradczej: dobro i szczęście, pożytek; Stopnie dobra i pożytku; o formach ustrojowych – czyli dostrzeganie i dobra znajomość zwyczajów panujących w miejscu przemawiania; Wymowa popisowa, czyli cnoty i wady, piękno i dobro; Wymowa sądowa, czyli oskarżenia/obrona. Dalej Arystoteles pisze o tym czym jest przyjemność w odniesieniu do mowy; o popełniających przestępstwa i ich ofiarach; przegląd wykroczeń i praworządności pod katem winy i jej oceny; o kwalifikowaniu przestępstwa; o środkach przekonywania bez udziału retoryki. Księga druga jest bardziej praktyczna. Znajdziemy w niej takie zagadnienia jak: jak uzyskać wpływ na postawę słuchacza? ; o problemie gniewu, uśmierzeniu i łagodności, przyjaźń i nienawiść, lęk i odwaga, wstyd i bezwstyd, życzliwość, uczucie litości, oburzenie, zawiść, ambicja -  czym są i jak wpływają na mówcę i jego słuchaczy, czyli jakie cechy charakteru powinien mieć dobry, a jakie zły mówca. Podział charakteru według kryterium wieku: młodość, starość, wiek dojrzały – czyli jakie cechy ma poszczególny etap życia człowieka. Jaki wpływ ma szlachetne urodzenie na mówcę, a jaki: bogactwo, posiadanie władzy i szczęście. Arystoteles przedstawia również toposy dla wszystkich trzech rodzajów mowy: możliwości i niemożliwości, przyszłości i przeszłości, amplifikacji i deprecjacji. Następnie omawia przykłady środków przekonywania: sentencja, entymemy. Bardzo dużą część zajmują toposy entymemów, których jest XXVIII, a każdy oddzielnie omówiony – a które to toposy mają ogromny wpływ na prezentacje mówcy. Arystoteles omawia również jak odpierać argumenty. Księga trzecia retoryki to nauka o częściach mowy i formach kompozycji językowej: styl (jasny i stosowny); prozaiczny (sztuczny); porównania; poprawność językowa; wzniosłość stylu; stosowność stylistyczna; rytm prozy, który powinien mocno odbiegać od stylu poetyckiego – zdaniem autora; budowa zdania; kiedy i jak używać śmiechu w wypowiedziach (wyborność i dowcip języka); styl malowniczy; odmiany stylu; układ mowy: wstęp – jak powinien wyglądać, jak bardzo być długi, a może lepiej krótki? ; jakich argumentów użyć przy oskarżeniu; w jaki sposób opowiadać żeby wywrzeć na słuchaczach zaufanie i zaprezentować siebie w jak najlepszym świetle?; Jak argumentować w poszczególnych rodzajach mów i ich gatunkach; jak zadawać pytania, żeby słuchacz chciał słuchać i robił to bez przymusu – jak argumentować gdy słuchacz jest obojętny, a jak gdy jest nieprzychylny; o Epilogu, który jest niekiedy kluczowym momentem przekonywania do swoich racji słuchacza.[3]
            Retoryka dla Alexandra autorstwa Arystotelesa jest zebraniem głównych wątków z retoryki i zaprezentowaniem ich w skrótowy sposób, z bardziej współczesnym słownictwem, znajdziemy również elementy, których nie ma w retoryce. Znajdziemy więc: klasyfikacje mów z ich poszczególnym omówieniem; przedmiot wymowy doradczej; pochwała i nagana w mowie doradczej;  mowy sądowe i krytyka – jako zwrócenie uwagi na przeczenie samemu sobie;  argumenty i ich rodzaje, toposy dla wszystkich rodzajów mów; Arystoteles ponad to omawia przykłady, pewne znaki – czyli wcześniejsze mowy przeczące temu co mówi mówca aktualnie, entymematy; sentencje, znaki, dowód elenktyczny – przedstawienie sytuacji tak żeby nie mogła być inna niż my uważamy;  formy argumentacji; zeznania i świadkowie; świadectwa torturowanych; przysięgi; uprzedzenie argumentów przeciwnika; postulaty; ironia; rekapitulacja; rozwlekłość stylu; jak się wyrażać; jasność stylu; antytezy – to nowość, nie znajdziemy tego w retoryce; zrównanie; upodobnienie; o wstępie, czyli przygotowaniu słuchaczy do wysłuchania mowy; jak opowiadać i kompozycja opowiadania; jak uzasadniać; antycypacja, mowy doradcze: zachęta i odradzanie; pochwała i nagana; oskarżenie, obrona i krytyka; jak budować krytykę, jako typ mowy.[4]
            Retoryka Arystotelesa jest ogromnym zbiorem informacji na temat tego jak pięknie i przekonująco mówić. Retoryka dla Alexandra autorstwa Arystotelesa jest jego skróconą wersją, która po przeczytaniu Retoryki staje się doskonałym przypomnieniem treści. Pozycja książkowa zdecydowanie dla filozofów, historyków, pedagogów ogólnych i miłośników przemawiania, myślę, że psycholodzy również odnaleźliby sporo wątków dla siebie. Można powiedzieć, że to pewnego rodzaju trener prawniczy i polityczny. Wydawnictwo PWN zasługuje na wzmiankę z uwagi na układ prezentowanych książek, oraz brak błędów, liczne przypisy, piękne wstępy i wizerunek Arystotelesa.

Elżbieta Rogalska


Literatura:
Arystoteles, Retoryka, Warszawa 2009, PWN.
Arystoteles, Retoryka dla Aleksandra, Warszawa 2009, PWN.




[1] Google.pl 17.12.2015r.
[2] Arystoteles, Retoryka, Warszawa 2009, PWN.
[3] ibidem.
[4] Arystoteles, Retoryka dla Aleksandra, Warszawa 2009, PWN.

autor: Elżbieta Rogalska: z wykształcenia technik informatyk, pedagog. Pracuje jako copywriter - content marketer. 

Pedagog, technik informatyk. Publikowała na łamach: "Edukacja i Dialog", "Nestor" i licznych portalach edukacyjnych i poetyckich.
Zajmuje się tematyką:  Przywództwem w edukacji, Tanatopedagogiką, Ciszą w życiu i twórczości Janusza Korczaka, Sytuacją Szkoły Wyższej w Polsce, Michelem Foucaultem, Reportażem, Horrorem wampirycznym,  Mateuszem Grzesiakiem, Justyną Nowotniak, e-commerce, content-marketing, SEO.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz