22 września 2015

Zachwyt jako kategoria pedagogiczna Elżbieta Rogalska






Opis: Zachwyt jest wieloaspektowym terminem, nawet w samej pedagogice ma wiele kontekstów. Rozumiany jest jako chęć uzyskania uznania, wzbudzanie zachwytu albo zachwycanie się nad czyimiś dokonaniami. Zależnie od etapu rozwoju psychicznego, nasza chęć do bycia uznanym, wzbudzania zachwytu lub zachwycania się jest różna. Osoba obłożnie chora również potrzebuje uznania, akceptacji, poczucia bezpieczeństwa, poczucia przynależności – które zachwyt, uznanie powodują. Trudne momenty nie dają wiele możliwości zachwycania się, jednak ich nastąpienie wyzwala pokłady dodatkowej energii.


            Rozważania nad tematem zachwytu jako kategorii pedagogicznej są ściśle związane z zasobami leksykalnymi. Ujęcie rzeczy kolejno jest jak następuje. Zachwyt to według słownika języka polskiego „uczucie uznania dla kogoś lub czegoś”. Kategoria natomiast to „1. jedno z podstawowych pojęć filozofii i innych nauk, wprowadzające strukturę w badanej teorii; 2. klasa obiektów mających określone cechy i powiązanych wzajemnymi relacjami”. Pedagogika natomiast jest definiowana różnie, w bardzo dużej ilości literatury, przyjmę więc, na potrzeby tego artykułu, definicję Wincentego Okonia „nauka o wychowaniu, której przedmiotem jest działalność wychowawcza, mająca na celu wyposażenie całego społeczeństwa - a przede wszystkim młodego pokolenia - w wiedzę, sprawności ogólne i zawodowe, zainteresowania, systemy wartości, postawy i przekonania oraz przysposobienie do oddziaływania na własny rozwój.” Połączenie wszystkich definicji wyjaśni czym jest poruszany przedmiot artykułu. Artykuł będzie rozważał temat uznania jako struktury teoretycznej mającej wpływ na działalność wychowawczą, zmierzającą do wyzwolenia w podopiecznych chęci do samorozwoju.
            Psychologia rozwojowa mówi o tym, że dziecko do drugiego roku życia jest intelektualnie na poziomie operacji sensoryczno-motorycznej (J. Piaget, 1966). Oznacza to, że jego świat to przede wszystkim zmysły i dotyk. Dlatego zdobywa informacje o świecie – doświadczenie- za pomocą manipulowania rączkami, smakowania ustami itp. Oznacza to również, że jest w pełni nastawiony na siebie – a więc jest egocentryczny. Zachwyt jest dla dziecka wówczas niezastąpioną formą pochwały. Dziecko wręcz oczekuje, że zostanie pochwalone za to co robi, a przynajmniej zostanie zwrócona na nie uwaga. W późniejszym okresie jest dokładnie tak samo – z tą różnicą, że dziecko nie jest już na poziomie sensoryczno-motorycznym, a więc nie tylko manipuluje, zaczyna już nazywać, wyobrażać, jeszcze bez myślenia przyczynowo–skutkowego -  , zwłaszcza w aspekcie oczekiwania uznania. Dla dziecka zwrócenie głowy w jego kierunku kiedy zjeżdża na zjeżdżalni, kiedy wchodzi na drabinkę – to forma uznania. Dziecko ma wówczas świadomość, że obiekt przywiązania (J. Bowlby, 2007) – osoba bardzo ważna dla dziecka – zwraca na nie uwagę i to dziecku, zwłaszcza w początkowej fazie, wystarcza, by czuło się ważne – a więc czuło uznanie swojego opiekuna. Sytuacja się komplikuje kiedy dziecko nie jest jedynakiem, a uwaga rodziców jest podzielona. Wtedy nie wystarczy już tylko spojrzeć, potrzeba nauczyć się kilku sformułowań, słów okazujących uznanie: jestem z ciebie dumna, jesteś moim małym geniuszem, jesteś naprawdę utalentowany, jesteś moim słoneczkiem, kocham cię (to najmocniejsze sformułowanie jakie możesz dać dziecku chcąc mu okazać uznanie i nie tylko), zrobisz też dla mnie? , zrób to jeszcze raz! Niesamowite!. Powyższe sformułowania to tylko przykłady, które warto rozwijać indywidualnie – rodzic sam najlepiej wie jakie jest jego dziecko.
            Pedagogika to nie tylko okres przedszkolny i szkolny, ale również adolescencja, wczesna dorosłość, dorosłość, wiek średni, starość. Na każdym etapie rozwoju uznanie może przybierać inne odcienie, chociaż zawsze wiąże się z chęcią uzyskania czyjejś uwagi. Człowiek pragnie być uznany, kiedy dokona czegoś wyjątkowego w jego własnych oczach. Dlatego jeśli gimnazjalista, licealista, napisze wypracowanie, rozwiąże trudne zadanie – chce usłyszeć komplementy, dostać nagrodę, pochwałę, uśmiech, dobrą ocenę. Człowiek chce być wyjątkowy, wyróżniający się, chce być najlepszy. Uznanie jest gratyfikacją za tą wyjątkowość, wyróżnienie się, bycie najlepszym. Kiedy następuje dojrzałość, priorytety się zmieniają, chcemy zmieniać świat na większą skalę, albo chcemy egzystować tak żeby nie musieć cierpieć i nie odczuwać przesycenia. Konsolidujemy własną tożsamość. Wiemy już mniej więcej jakie mamy mocne i słabe strony, wiemy też kiedy się denerwujemy i jeśli dobrze pracowaliśmy nad sobą znamy również sposoby radzenia sobie w trudnych sytuacjach. Dorosły człowiek również chce wzbudzać zachwyt, nie tylko  go doznawać. 
Wzbudzanie zachwytu wiąże się z umiejętnością zainteresowania sobą i swoich pomysłów innych ludzi. Pragnie być tematem rozmów, chce fascynować młode osoby i wzbudzać w nich nadzieję, na lepszą przyszłość. Wzbudzanie zachwytu wiąże się z umiejętnością wyzwalania emocji. Reakcją na nasze osiągniecie powinna być mimowolna reakcja. Uznanie powinno zmuszać do rozmowy, wzbudza takie reakcje, które sprawią, że odbiorca będzie chciał nawiązać kontakt. Komunikacja natomiast nie powinna opierać się na sposobie komunikowania czegoś, czy prezentowania czegoś, ale na powinna się skupiać na tym jak ten komunikat zostanie odebrany. Oznacza to, że jeśli chcesz być uznany, chcesz wyzwalać zachwyt u innych – musisz prezentować siebie tak, żeby odbiorca chciał nawiązać z tobą kontakt, a więc zafascynował się tobą.
Zdobycie uznania z pedagogicznego punktu widzenia to zdobycie nie tylko gratyfikacji ale również poczucia bezpieczeństwa, przynależności, akceptacji. Zarówno małe dzieci, młodzież jak i dorośli ludzie i człowiek w wieku starszym, chcą czuć się akceptowani, czuć, że grupa w której przebywają jest im przychylna, chcą czuć się bezpiecznie – mogą to osiągnąć właśnie dzięki uznaniu. Prezentacja swoich dokonań jest tego dobrym przykładem. Dokonania wzbudzają miłe wspomnienia, a u pozostałych są przyczynkiem do zachwytu nad ich autorem. Zachwyt jest na pewno sam w sobie gratyfikacją ale również przyczynia się do poczucia własnej wartości, poczucia bezpieczeństwa, poczucia siły, wzmocnienia pewności siebie.
Zachwyt jest trudny w sytuacjach trudnych. Trudno jest wzbudzić w sobie zachwyt w chwili kiedy osoba jest chora terminalnie. Mimo tego, że czynności, które wykonują osoby obłożnie chore, nie są wyjątkowe w rozumieniu „wielkie”, warto wzbudzać w sobie zachwyt  i wykazać uznanie wobec starań osób chorych. Małe rzeczy w obliczu tragicznych zdarzeń, przy końcu życia, stają się właśnie tymi najistotniejszymi. Zachwyt nad wspomnieniami chorego, nad własnoręcznie wykonanym rysunkiem etc.  to największa dla nich gratyfikacja. Niekiedy obraz umierania, męki, cierpienia, wzbudza w nas pokłady altruizmu. Zdobywamy się na empatię, na uśmiech mimo braku „wielkich” osiągnięć. Zachwycamy się samym życiem, oddechem – wówczas gdy wiemy, że niedługo tego oddechu zabraknie, a życie ulotni się wraz z duszą umierającego.
Zachwyt jest wieloaspektowym terminem, nawet w samej pedagogice ma wiele kontekstów. Rozumiany jest jako chęć uzyskania uznania, wzbudzanie zachwytu albo zachwycanie się nad czyimiś dokonaniami. Zależnie od etapu rozwoju psychicznego, nasza chęć do bycia uznanym, wzbudzania zachwytu lub zachwycania się jest różna. Osoba obłożnie chora również potrzebuje uznania, akceptacji, poczucia bezpieczeństwa, poczucia przynależności – które zachwyt, uznanie powodują. Trudne momenty nie dają wiele możliwości zachwycania się, jednak ich nastąpienie wyzwala pokłady dodatkowej energii.




Literatura:

http://sjp.pl

W. Okoń (2001), Nowy słownik pedagogiczny,Warszawa, Wyd. Akademickie "Żak",s. 285.

J. Piaget (1966), Studia z psychologii dziecka, Warszawa, PWN 

J. Bowlby (2007), Przywiązanie, przeł. M. Połaszewska-Nicke, Warszawa, PWN 

Kategoria:  Artykuł

Dziedzina:  Pedagogika ogólna

Słowa kluczowe:  zachwyt, uznanie, fascynacja, 

Zainteresuje cię również:
Zachwyt jako kategoria pedagogiczna 
Youtube - w edukacji i w kulturze
Powaga i śmiech - pogranicza edukacji
Upokorzenie w edukacji
Edukacja Poszukująca - nomadyczna maszyna edukacyjna - analiza
Pracownik - Edukacja - Emancypacja - Szkoła demokratyczna
Władza - Wiedza - Edukacja
Tanatopedagogika - Widzieć i zobaczyć - Wolontariat
 

Dyskurs władzy jako manipulacja seksualnością  


Możesz również zajrzeć do całości kategori Artykuły 



autor: Elżbieta Rogalska: z wykształcenia technik informatyk, pedagog. Pracuje jako copywriter - content marketer. 

Pedagog, technik informatyk. Publikowała na łamach: "Edukacja i Dialog", "Nestor" i licznych portalach edukacyjnych i poetyckich.
Zajmuje się tematyką:  Przywództwem w edukacji, Tanatopedagogiką, Ciszą w życiu i twórczości Janusza Korczaka, Sytuacją Szkoły Wyższej w Polsce, Michelem Foucaultem, Reportażem, Horrorem wampirycznym,  Mateuszem Grzesiakiem, Justyną Nowotniak, e-commerce, content-marketing, SEO.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz