20 września 2015

Tanatopedagogika – inny- doświadczenie cierpienia Elżbieta Rogalska



Opis: Tanatopedagogika to dyscyplina pedagogiki, zajmująca się pracą między innymi z cierpiącymi, przechodzącymi żałobę. Cierpienie wiąże się z doświadczeniem nowego, nieznanego, innego. Jest rodzajem ofiary, którą człowiek przeżywa wewnętrznie. Emocje, które towarzyszą cierpieniu powodują różne następstwa: w postaci patologii żałoby, powstawaniu nowych chorób, popadania w nałogi etc. Wówczas cierpiącemu potrzebne jest wsparcie, ciche (współ)towarzyszenie. Dalszy etap żałoby to praca nad poczuciem sensu życia, odnajdywaniem nowych ścieżek, nowych zainteresowań, powrót do starych zainteresowań, wzmocnienie duchowe, wewnętrzna spójność. Literatura poświęcona zagadnieniom żałoby, mówi o wyczuciu, kiedy należy odejść od pomagania w wypełnianiu obowiązków, by pomoc ta, nie przerodziła się w ubezwłasnowolnienie. To cierpiący musi chcieć, musi mieć siłę, żeby żyć. Cierpienie powoduje niekiedy izolowanie się. Cierpiący, wówczas, musi sobie uświadomić, że nie jest inny, a emocje które odczuwa są w normie. Cierpiący nie jest inny, jest taki sam, jak pozostali. 



            Artykuł będzie poświęcony cierpieniu i sposobach jego przeżywania, oraz powstającej dyscyplinie pedagogiki Tanatopedagogice. Tanatopedagogika nie została jeszcze zdefiniowana w polskiej literaturze. Jednak pedagogika w swoich zarysach przewiduje dla niej miejsce. Tanatopedagogika zaczyna kształtować się wśród subdyscypliny pedagogiki – pedagogiki specjalnej. Tanatopedagogika to praca z dziećmi stykającymi się ze stratą, praca z ich rodzinami, to praca z dziećmi chorymi przewlekle, praca z osobami mającymi za sobą próbę samobójczą i ich rodzinami, to praca z dziećmi umierającymi – w szpitalach, czy szkołach przyszpitalnych. Tanatopedagogika dąży do wychowania wypełnionego jakością, do świadomego życia, do życia ze świadomością śmiertelności, życia opartego na samoświadomości, samowiedzy – dążenia do doskonałości duchowej, do pełnego przeżywania, do odnajdywania sensu w życiu, odnajdywania własnej ścieżki. Tanatopedagogika jest bezpośrednio zetknięta z doświadczeniem cierpienia – sprawia, że cierpienie to staje się drogowskazem, przyczynkiem do odnalezienia siebie, swojego celu w życiu.
            Według słownika języka polskiego pod redakcją W. Doroszewskiego, cierpienie to: „2.dolegliwość, przykrość, męczarnia, męka, ból (…) 3. Choroba, dolegliwość fizyczna.” (za: sjp.pwn.pl). Natomiast doświadczenie to według słownika języka polskiego online:
1. «ogół wiadomości i umiejętności zdobytych na podstawie obserwacji i własnych przeżyć»
2. «wydarzenie, zwłaszcza przykre, które wpłynęło na czyjeś życie»
3. «wywoływanie lub odtwarzanie zjawiska w sztucznych warunkach»
4. «w filozofii: całokształt procesu postrzegania rzeczywistości lub ogół postrzeżonych faktów» .” W kontekście tanatopedagogiki doświadczenie definiuję jako punkt drugi, czyli wydarzenie, które miało wpływ na życie doświadczającego. Spostrzeganie świata, życia, wartości, edukacji, kultury, przy przebytej żałobie, przy odczuciu cierpienia ulega zmianie. To co wydawało się ważne, często przestaje takie być. Cierpienie powoduje szukanie dróg wyzwolenia, odejścia od stanu rozpaczy.
            Cierpienie jest przeżyciem ofiary. Przeżycie ofiary jest związane z dwoma możliwymi aspektami: rozwojem i załamaniem. Przemysław Grzybowski, w książce pt. „Doktor Klaun! Terapia śmiechem, wolontariat, edukacja międzykulturowa.” (P. Grzybowski, 2012), pisał: „[…]jedni na skutek przeciwności losu rozwijają się, inni poddają się i załamują. Jedni korzystają z przeciwieństw, aby rozwijać swoje mocne strony, inni stają się zgorzkniali i małostkowi. Nie zawsze stajemy się mądrzejsi po szkodzie, czasami tylko po prostu doznajemy szkody. A ludzie, którzy zaznali lub zaznają cierpień psychicznych, nie są gorsi od innych ani nie noszą w sobie bomby zegarowej, ale też nie są lepsi od innych. Zazwyczaj są – oni, my – mniej więcej tacy sami jak inni.” Inność to kolejny aspekt, który wiąże się z doświadczaniem cierpienia. Cierpiący to inni, często wykluczani, izolujący się, nierozumiani. Niezrozumienie to wynika z braku wiedzy, jak rozmawiać z cierpiącymi, czego można się po nich spodziewać. Niezrozumienie to również strach przed możliwością bycia źle zrozumianym, odkrycia swojego wewnętrznego piękna, odkrycia, że cierpienie może we wspierającym odkryć pogranicza, dotąd nie dostrzeżonej, empatii, ciepła, troski, miłości – odkrycia siebie na nowo. Cierpienie może wyzwolić w nas zgorzknienie, nienawiść, chęć zemsty; może również sprawić, że przewartościujemy swoje życie i dostrzeżemy jego nowe oblicze – co przecież jest związane z funkcjami żałoby (J. Dziedzic, 2005). Żałoba może przyczynić się również do wytworzenia nowych umiejętności i nowych zdolności (tamże.). Przechodzenie przez żałobę ma również drugie oblicze. Źle przebyta żałoba jest nazywana patologią żałoby. Do jej charakterystycznych objawów zaliczamy: wypieranie wspomnień o zmarłym, wrogość, agresja i gniew wobec zmarłego, bliskich, depresja, autoagresja. Emocje, które towarzyszą patologii żałoby prowadzą do chorób psychicznych. Źle przebyta żałoba prowadzi również do izolowania się i powstawania nowych chorób, np. nadciśnienia (red. Binnebesel, 2009). Wówczas usłużna jest psychologia, czasami terapie dotyczące patologii żałoby trwają latami.
Cierpienie powoduje często izolowanie się od rówieśników, rodziny, innych osób. Tanatopedagogika zajmuje się wspieraniem osób przejawiających takie cechy. Izolującym się  żałobnikom trzeba uświadomić sens życia. Izolować się to według słownika języka polskiego online: „unikać kontaktów z innymi ludźmi”. Odnalezienie sensu życia może się odbyć poprzez odnalezienie nowych zainteresowań, wspólnych propozycji wyjścia. Trzeba umożliwić poprawę jakości życia. Cierpiący niczym nie różnią się od innych, są tacy sami, co trzeba im uświadomić. Doświadczenie cierpienia powoduje trwałe zmiany w osobowości człowieka. Jednak nie mogą one być powodem izolacji. Ból, smutek, cierpienie są emocjami, które są równie realne co emocje przyjemne. Nie można się ich wstydzić i z ich powodów izolować. Kontekst izolowania się cierpiących od innych jest powiązany z uświadamianiem młodzieży i dorosłych o śmiertelności, o sposobach radzenia sobie z emocjami, o różnych sferach wspierania, wyzwalania nadziei, poczucia sensu życia. Jak pisał P. Grzybowski doświadczający cierpienia niczym się od innych nie różnią.
Podsumowując tanatopedagogika to dyscyplina pedagogiki, zajmująca się pracą między innymi z cierpiącymi, przechodzącymi żałobę. Cierpienie wiąże się z doświadczeniem nowego, nieznanego, innego. Jest rodzajem ofiary, którą człowiek przeżywa wewnętrznie. Emocje, które towarzyszą cierpieniu powodują różne następstwa: w postaci patologii żałoby, powstawaniu nowych chorób, popadania w nałogi etc. Wówczas cierpiącemu potrzebne jest wsparcie, ciche (współ)towarzyszenie. Dalszy etap żałoby to praca nad poczuciem sensu życia, odnajdywaniem nowych ścieżek, nowych zainteresowań, powrót do starych zainteresowań, wzmocnienie duchowe, wewnętrzna spójność. Literatura poświęcona zagadnieniom żałoby, mówi o wyczuciu, kiedy należy odejść od pomagania w wypełnianiu obowiązków, by pomoc ta, nie przerodziła się w ubezwłasnowolnienie. To cierpiący musi chcieć, musi mieć siłę, żeby żyć. Cierpienie powoduje niekiedy izolowanie się. Cierpiący, wówczas, musi sobie uświadomić, że nie jest inny, a emocje które odczuwa są w normie. Cierpiący nie jest inny, jest taki sam, jak pozostali.




Literatura:

Przemysław Paweł Grzybowski, Doktor klaun! Terapia śmiechem, wolontariat, edukacja międzykulturowa, 2012,  str. 67. 

J. Dziedzic (2005), Doświadczenie żałoby w kontekście psychologicznym, w: Makselon J., Człowiek wobec śmierci. Aspekty Psychologiczno-Pastoralne, Kraków, Wyd. Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, s. 23. 

J. Binnebesel, A. Janowicz, P. Krakowiak (2009), Jak rozmawiać z uczniami o końcu życia i wolontariacie hospicyjnym, s. 160-161. 





Elżbieta Rogalska

autor: Elżbieta Rogalska: z wykształcenia technik informatyk, pedagog. Pracuje jako copywriter - content marketer. 

Pedagog, technik informatyk. Publikowała na łamach: "Edukacja i Dialog", "Nestor" i licznych portalach edukacyjnych i poetyckich.
Zajmuje się tematyką:  Przywództwem w edukacji, Tanatopedagogiką, Ciszą w życiu i twórczości Janusza Korczaka, Sytuacją Szkoły Wyższej w Polsce, Michelem Foucaultem, Reportażem, Horrorem wampirycznym,  Mateuszem Grzesiakiem, Justyną Nowotniak, e-commerce, content-marketing, SEO.




Brak komentarzy:

Prześlij komentarz