14 września 2015

Powaga i śmiech - pogranicza edukacji Elżbieta Rogalska



Opis publikacji: Edukacja podkreśla kruchość i tajemnicę śmiechu. Edukacja pyta o sens śmiechu, o rolę śmiechu i jego formy. Śmiech i powaga nie mogłyby bez siebie istnieć. To powaga jest inspiratorem, prowokatorem dla zaistnienia śmiechu. Kiedy nastaje cisza, musi pojawić się powaga, by w przesadnej ilości, sprowokować śmiech. Tym samym śmiech zawdzięcza powadze swoje zaistnienie.



            Edukacja to specyficzna sfera życia. Jednym z kluczowych, tradycyjnych jej elementów jest zachowanie powagi. Drugim równie mocno zakorzenionym jest czynienie z uczących się – szarej masy, niczym nie różniących się robotów, do mechanicznych zadań. Powaga jest potrzebna w tego typu strukturze. Bez niej nie byłoby ładu i porządku. Śmiech zakłóca tok rozumowania, tok myślenia, cały przebieg zajęć lekcyjnych – w myśl zasad edukacji tradycyjnej.  
            Rozważmy leksykę omawianego zagadnienia. Powaga to według słownika języka polskiego online „1. «zrównoważony, opanowany sposób bycia, zachowania się» 2. «znaczenie, ważność jakichś zdarzeń, spraw» 3. «autorytet, prestiż jakiejś osoby lub instytucji» 4. «osoba ciesząca się autorytetem, uznaniem».”. Podstawowym pojęciem odnoszącym się do artykułu jest pojęcie śmiechu „śmiech jest to bardzo szeroka dziedzina. Śmiech z łaskotek, śmiech dziecka, śmiech radości, ironii, śmiech z subtelnego dowcipu i śmiech z grubego żartu, śmiech złośliwy, szyderstwo, sprośność, naiwność, potworność, niezwykłość, niedorzeczność – ileż źródeł śmiechu, a ile jeszcze można by ich wymienić!”. Powiązanie śmiechu z powagą w edukacji jest uzasadnione. Formy śmiechu są różne. Podstawowym jego podziałem jest śmiech o konotacji pozytywnej i śmiech o konotacji negatywnej. Powaga również jest związana z dwoma perspektywami: jest potrzebna formalnie, jak i bywa zbędna formalnie, i nieformalnie. Implikacje powagi i śmiechu nie kończą się na formach. Powaga bywa śmieszna w sytuacjach nieformalnych, a śmiech bywa niepoważny w sytuacjach formalnych. Kontekst sytuacyjny w wymiarze powagi i śmiechu wymaga wyczucia odbiorcy przez autora/sprawcę. Wyjątkiem jest humor czarny, np. Co mówi kat do skazańca pod szubienicą? - Głowa do góry. Szubienica, śmierć – powaga wskazana, jednak śmiech, jak widać i w tematyce śmierci odnajduje miłośników.
            Przemysław Grzybowski, kontynuator ruchu Doktor klaun – w Polsce, propaguje edukacje śmiechem w ramach edukacji międzykulturowej. Jeździ po różnych krajach, kontynentach, po całym świecie i w najbiedniejszych miejscowościach pomaga mieszkańcom z pomocą śmiechu. Edukację tą nazwał terapią śmiechem. Jako fan Patcha Adamsa zawsze nosi ze sobą czerwony nos, który rozbawia nie tylko dzieci zdrowe, ale również dzieci umierające, dzieci biedne, dorosłych, starszych, chorych. P. Grzybowski udowadnia, że można się uczyć, można nauczać z pomocą śmiechu. Kontekst powiązania powagi i śmiechu to również wzbudzanie emocji. Powaga stara się, w swoim założeniu, nie wzbudzać emocji, stara się być neutralna. Powaga pomaga w koncentracji, pomaga w skupieniu siebie na danym zagadnieniu. Śmiech natomiast w swoim założeniu ma wzbudzać emocje pozytywne, szczęście, radość. Pełni rolę wzbudzania emocji, rozbudzania wewnętrznego ducha.
            Wspomniane rozbudzanie wewnętrznego ducha, jawi się jako zjawisko tajemne, a zarazem kruche. Tajemne – śmiech pochodzi z wnętrza, porusza nieznane zakamarki naszego jestestwa, wzbudza emocje, pobudza – jak wzbudzać emocje innych za pomocą śmiechu – to wiedza tajemna. Kruche, ponieważ długotrwały śmiech nie jest możliwy, może doprowadzić do śmierci, kruchy – nietrwały, wzbudzony, nagły. Kruchość i tajemniczość śmiechu łączą się w nieokiełznanym fakcie jego zaistnienia. Fenomen śmiechu polega również na ciekawości, jak działa ów mechanizm. Ważnym pytaniem w tej kwestii jest: jak pytać? Edukacja jako dziedzina dostarczająca odpowiedzi, w temacie pytania: jak pytać o śmiech – jest równie tajemna. Edukacja pyta o śmiech w kontekście sensu komizmu, jego odmian.
Natomiast powaga zdaje się być uzupełnieniem edukacyjnego wymiaru śmiechu. To powaga chroni przed zbyt obszernym śmiechem – trudnym dla zniesienia przez organizm (np. gdy mogłyby pęknąć szwy). Umniejszając trwałość, powodując kruchość śmiechu – powaga nadaje mu znaczenie wyjątkowości. Prawie wszystkie wyjątkowe chwile są związane z radością i szczęściem – uczuciami i emocjami związanymi ze śmiechem. Śmiech ze wzajemnością odwdzięcza się powadze. Powaga również w pewnych sytuacjach jest ratunkiem, jest wyjątkowym środkiem do konsekwentnego przestrzegania zasad i reguł.
Usztywnienie umysłu, usztywnienie myśli i wyobraźni, jest łamane za pomocą śmiechu. Śmiech jest impulsem do zmiany położenia struktur myślowych. Śmiech stawia opór dla skostniałych napięć. Śmiech jest również panem ciszy. Kiedy następuje cisza, myśli zaczynają krążyć, powstają obrazy, wyobrażenia, tworzą się kształty. Obiekty nabierają formy, nabywają struktury, przyczyniają się do wewnętrznego wybuchu śmiechu. Śmiech w ciszy jest również wyzwoleniem. Naprawia co zostało zniszczone, buduje mosty, dodaje odwagi, reguluje emocje, reguluje napięcie – powstałe w wyniku ciszy. Powaga również jest panem ciszy. Cisza sprawia, że poważnieje nie tylko obraz zewnętrzy ale również wewnętrzny obraz człowieka. Powaga przydaje ciszy formy tajemnicy. Gdyby nie powaga, śmiech nie mógłby zaistnieć w chwili napięcia. Powaga jest bowiem prowokatorem dla powstania śmiechu. Kiedy powaga zaczyna ciążyć – powstaje śmiech.
Wymienione konteksty powagi i śmiechu w edukacji i nie tylko, mówią przede wszystkim o wzajemnym powiązaniu powagi i śmiechu. Śmiech i powaga uzupełniają się wzajemnie. Wpływ ich obojga na siebie, ma ogromne znaczenie dla równowagi wewnętrznej człowieka. Edukacja jest spoiwem dla ich obojga. Formalnie pragnie powagi, a nieformalnie tęskni za śmiechem. Edukacja podkreśla kruchość i tajemnicę śmiechu. Edukacja pyta o sens śmiechu, o rolę śmiechu i jego formy. W końcu śmiech i powaga nie mogłyby bez siebie istnieć. To powaga jest inspiratorem, prowokatorem dla zaistnienia śmiechu. Kiedy nastaje cisza, musi pojawić się powaga, by w przesadnej ilości, sprowokować śmiech. Tym samym śmiech zawdzięcza powadze swoje zaistnienie. Edukacyjnie śmiech pomaga w pracy międzykulturowej. Język śmiechu jest dla wszystkich mniej więcej taki sam. Na pewno śmiech wzbudza emocje, zarówno pozytywne jak i negatywne. Rolą edukacji jest sprawić warunki, w których śmiech będzie wytwarzał emocje pozytywne: radość i szczęście. Szczęście i radość powodują chęć do uczestnictwa w danym przedsięwzięciu – jest bardzo potrzebny w skostniałej szkole tradycyjnej. Powaga w szkole tradycyjnej powinna zostać zrównoważona ze śmiechem. Przemysław Grzybowski w swojej książce pt. „Doktor klaun! Terapia śmiechem, wolontariat i edukacja międzykulturowa” prezentuje niezbędnik, w którym proponuje liczne zabawy wyzwalające śmiech i uśmiech. Mogłyby być z powodzeniem realizowane na zajęciach edukacyjnych każdego szczebla.

Literatura:

T. Boy-Żeleński (1956), Śmiech. W: T. Boy-Żeleński: „Pisma” T. 18, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, s. 11.

http://sjp.pwn.pl/sjp/powaga;2506467

P. Grzybowski (2012), Doktor klaun! Terapia śmiechem, wolontariat, edukacja międzykulturowa, Kraków, Oficyna Wydawnicza Impuls.

H. Bergson, Śmiech. Esej o komizmie, przeł. S. Cichowicz, Wydawnictwo literackie Kraków.



Elżbieta Rogalska

Polecam: 

Upokorzenie w edukacji
Edukacja Poszukująca - nomadyczna maszyna edukacyjna - analiza
Pracownik - Edukacja - Emancypacja - Szkoła demokratyczna
Władza - Wiedza - Edukacja
Tanatopedagogika - Widzieć i zobaczyć - Wolontariat
 

Dyskurs władzy jako manipulacja seksualnością           

autor: Elżbieta Rogalska: z wykształcenia technik informatyk, pedagog. Pracuje jako copywriter - content marketer. 

Pedagog, technik informatyk. Publikowała na łamach: "Edukacja i Dialog", "Nestor" i licznych portalach edukacyjnych i poetyckich.
Zajmuje się tematyką:  Przywództwem w edukacji, Tanatopedagogiką, Ciszą w życiu i twórczości Janusza Korczaka, Sytuacją Szkoły Wyższej w Polsce, Michelem Foucaultem, Reportażem, Horrorem wampirycznym,  Mateuszem Grzesiakiem, Justyną Nowotniak, e-commerce, content-marketing, SEO.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz